Myanmaning harbiy hukumati (xunta) o‘tgan dam olish kunlarida mamlakatda uch bosqichli umumiy saylovlarning birinchi bosqichi yakunlanganini e’lon qildi. Xunta rasmiysi Zav Min Tunning ta’kidlashicha, ro‘yxatga olingan saylovchilarning 52,13 foizi, ya’ni 6 milliondan ortiq inson o‘z ovozini bergan. Harbiy ma’muriyat ushbu ko‘rsatkichni "faxr manbasi" deb atayotgan bo‘lsa-da, raqamlar ortidagi haqiqat ancha sovuq va ziddiyatlidir. Zero, 2015 va 2020-yillardagi haqiqiy demokratik saylovlarda saylovchilarning qariyb 70 foizi ishtirok etgani hisobga olinsa, bugungi "shijoat" aslida xalqning jarayonga bo‘lgan ishonchi naqadar pasayganini ko‘rsatadi.

Mazkur saylovlar 2021-yilgi harbiy to‘ntarishdan keyingi birinchisi bo‘lib, u davom etayotgan shafqatsiz fuqarolar urushi fonida o‘tkazilmoqda. Xalqaro hamjamiyat, xususan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va G‘arb davlatlari ushbu jarayonni mutlaqo "erkin, adolatli va ishonarli emas" deb baholadi. Buning sabablari yaqqol ko‘zga tashlanadi: xuntaga muxolif bo‘lgan siyosiy partiyalar saylovdan chetlashtirilgan, saylovni tanqid qilish esa qonuniy ravishda jinoyat deb e’lon qilingan. Bunday sharoitda o‘tkazilayotgan ovoz berish jarayoni xalqaro legitimlikni qo‘lga kiritish uchun qilinayotgan navbatdagi "geopolitik spektakl"dan boshqa narsa emas.

Vaziyatning tragik tomoni shundaki, 2020-yildagi saylovlarda mutloq g‘alaba qozongan Milliy demokratiya ligasi partiyasi tarqatib yuborildi, uning rahbari, Nobel Tinchlik mukofoti sovrindori Aun San Su Chi esa hamon hibsda qolmoqda. Naypyidavdagi harbiy boshqaruv saylov xaritasini uch fazaga bo‘lgan: 2025-yil 28-dekabrda boshlangan birinchi bosqichdan so‘ng, navbatdagi ovoz berish jarayonlari 2026-yilning 11 va 25-yanvar kunlariga rejalashtirilgan. Biroq, mamlakatning ko‘plab hududlari hamon harbiy nazorat ostida emasligi sababli, saylovlar xaritasi kulrang dog‘lar — ovoz berish o‘tkazilmaydigan zonalar bilan to‘lib-toshgan.

O‘zbekistonlik ziyoli o‘quvchi va tadbirkor uchun Myanmadagi ushbu jarayonlar uzoqdagi nizo emas, balki "yumshoq kuch" va "demokratik fasad" qanday qilib hokimiyatni saqlab qolish quroliga aylanishi mumkinligining darsligidir. Harbiy ma’lumotlarga ko‘ra, saylov 330 ta shaharchadan (townships) faqat 265 tasini qamrab olishi rejalashtirilgan, ammo reallikda xunta hatto shu hududlarning ham barchasini to‘liq nazorat qilolmaydi. Bu esa e’lon qilinadigan natijalarning huquqiy va ijtimoiy poydevori naqadar mo‘rt ekanini anglatadi.

Yakunda shuni aytish joizki, Myanmaning ushbu "siyosiy tajribasi" biz avval tahlil qilgan "Propaganda poligonidagi jang"ning eng ayanchli ko‘rinishidir. Saylovlar — bu shunchaki qog‘ozga muhrlangan raqamlar emas, balki xalqning o‘z kelajagi uchun bergan real ishonchidir. Myanmada esa bu ishonchning o‘rnini harbiy buyruq va qo‘rquv egallagan. Biz kirib kelgan 2026-yilda ushbu jarayonlar Janubi-sharqiy Osiyodagi barqarorlikka qanday ta’sir qilishini kuzatar ekanmiz, bir narsani unutmasligimiz kerak: haqiqiy g‘alaba saylov byulletenlarida emas, balki xalqning ko‘zidagi ishonch va jamiyatdagi real totuvlikda namoyon bo‘ladi.