2026-yilga kelib, jahon iqtisodiyoti sanksiyalar bosimi ostida yashashning ikki xil modeliga guvoh bo‘lmoqda. Tashqi qarashda Eron va Venesuela o‘rtasida o‘xshashliklar ko‘pdek tuyuladi: har ikkala davlat ulkan uglevodorod zaxiralariga ega, har ikkasi AQSHning qattiq cheklovlari ostida va har ikkasi G‘arbga qarshi ritorikani qo‘llaydi. Biroq, Venesuela iqtisodiyoti giperinflyatsiya va tizimli inqirozga yuz tutgan bir paytda, Eron qanday qilib qariyb yarim asrdan buyon sanksiyalar iskanjasida nafaqat yashab qolmoqda, balki mintaqaviy qudratini saqlab turibdi? Ushbu savolning javobi iqtisodiy diversifikatsiya va davlat institutlarining chidamliligiga borib taqaladi.

Eron va Venesuela o‘rtasidagi eng asosiy farq — bu "Golland kasalligi"ga qarshi immunitetdir. Venesuela iqtisodiyoti deyarli yuz foiz neft eksportiga bog‘lanib qolgan edi va mamlakat hatto oddiy oziq-ovqat mahsulotlarini ham chetdan sotib olardi. Sanksiyalar neft daromadlarini bo‘g‘ib qo‘yganida, Karakasda butun iqtisodiy tizim quladi. Eron esa 1979-yildan buyon davom etayotgan izolyatsiya sharoitida o‘zining sanoat bazasini yarata oldi. Bugungi kunda Eron mintaqadagi eng yirik po‘lat ishlab chiqaruvchilardan biri hisoblanadi, o‘zining avtomobilsozlik sanoatiga, kuchli farmatsevtika va sement ishlab chiqarish tarmoqlariga ega. Eronning o‘zi ishlab chiqargan mahsulotlar ichki bozorni ta’minlabgina qolmay, qo‘shni Iroq, Afg‘oniston va Markaziy Osiyo mamlakatlariga ham eksport qilinmoqda.

Yana bir muhim omil — bu inson kapitali va texnologik moslashuvchanlikdir. Eron oliy ta’lim tizimi muhandislik va fundamental fanlar bo‘yicha dunyoda yetakchi o‘rinlarda turadi. Bu esa mamlakatga sanksiyalar ostida qolgan texnologiyalarni "teskari muhandislik" (reverse engineering) orqali qayta tiklash va hatto o‘zining dron va raketa sanoatini rivojlantirish imkonini berdi. Venesuelada esa neft sanoatidagi mutaxassislar ommaviy ravishda mamlakatni tark etishdi, natijada qazib olish infratuzilmasi texnik xizmat ko‘rsatilmaganligi sababli ishdan chiqdi. Eron esa sanksiyalarni "shaxsiy imkoniyat" deb qabul qilgan mahalliy tadbirkorlar va davlat korporatsiyalari qatlamini shakllantira oldi.

Bundan tashqari, Eronning geosiyosiy chuqurligi va mintaqaviy savdo tarmoqlari unga xalqaro blokadani chetlab o‘tishda yordam beradi. Tehronda "qarshilik iqtisodiyoti" (resistance economy) tushunchasi shunchaki shior emas, balki hayot tarziga aylangan. Eron Xitoy kabi yirik xaridorlar bilan maxfiy va murakkab logistika zanjirlari orqali neft savdosini davom ettirmoqda. Venesuela esa geografik jihatdan AQSHga yaqinligi va logistik jihatdan cheklanganligi sababli bunday manevrlarni amalga oshirishda ko‘proq qiyinchiliklarga duch keldi. Xulosa qilib aytganda, Eronning muvaffaqiyati uning xomashyo sotuvchidan ishlab chiqaruvchi davlatga aylana olganidadir.