Мьянманинг «демократик» спектакли: Фуқаролар уруши соясидаги сайловлар ва легитимлик инқирози
Сунъий интеллект хулосаси
Мьянманинг ҳарбий ҳукумати (хунта) ўтган дам олиш кунларида мамлакатда уч босқичли умумий сайловларнинг биринчи босқичи якунланганини эълон қилди. Хунта расмийси Зав Мин Туннинг таъкидлашича, рўйхатга олинган сайловчиларнинг 52,13 фоизи, яъни 6 миллиондан ортиқ инсон ўз овозини берган. Ҳарбий маъмурият ушбу кўрсаткични «фахр манбаси» деб атаётган бўлса-да, рақамлар ортидаги ҳақиқат анча совуқ ва зиддиятлидир. Зеро, 2015 ва 2020 йиллардаги ҳақиқий демократик сайловларда сайловчиларнинг қарийб 70 фоизи иштирок этгани ҳисобга олинса, бугунги «шижоат» аслида халқнинг жараёнга бўлган ишончи нақадар пасайганини кўрсатади.
Геополитик спектакль ва халқаро муносабат
Мазкур сайловлар 2021 йилги ҳарбий тўнтарнишдан кейинги биринчиси бўлиб, у давом этаётган шафқатсиз фуқаролар уруши фонида ўтказилмоқда. Халқаро ҳамжамият, хусусан, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ва Гарб давлатлари ушбу жараённи мутлақо «эркин, адолатли ва ишонарли эмас» деб баҳолади. Бунинг сабаблари яққол кўзга ташланади: хунтага мухолиф бўлган сиёсий партиялар сайловдан четлаштирилган, сайловни танқид қилиш эса қонуний равишда жиноят деб эълон қилинган.
Назорат ва «кулранг доғлар»
Вазиятнинг трагик томони шундаки, 2020 йилдаги сайловларда мутлоқ ғалаба қозонган Миллий демократия лигаси партияси тарқатиб юборилди, унинг раҳбари Аун Сан Су Чи эса ҳамон ҳибсда қолмоқда. Найпйидавдаги ҳарбий бошқарув сайлов харитасини уч фазага бўлган: 2025 йил 28 декабрда бошланган биринчи босқичдан сўнг, навбатдаги овоз бериш жараёнлари 2026 йилнинг 11 ва 25 январь кунларига режалаштирилган. Бироқ, мамлакатнинг кўплаб ҳудудлари ҳамон ҳарбий назорат остида эмаслиги сабабли, сайловлар харитаси «кулранг доғлар» — овоз бериш ўтказилмайдиган зоналар билан тўлиб-тошган.
Хулоса
Мьянманинг ушбу «сиёсий тажрибаси» демократик фасад қандай қилиб ҳокимиятни сақлаб қолиш қуролига айланиши мумкинлигини кўрсатади. 2026 йилда ушбу жараёнлар Жануби-шарқий Осиёдаги барқарорликка қандай таъсир қилишини кузатар эканмиз, ҳақиқий ғалаба сайлов бюллетенларида эмас, балки халқнинг ишончида эканини англаймиз.
