Ғарб санкциялари ва глобал бозордаги конъюнктура Россия нефть экспортёрларини янги ва анча мураккаб реалликка рўбаро қилди. Reuters агентлигининг сўнгги ҳисоб-китобларига кўра, Россия хомашёси учун экспорт терминалларидаги чегирмалар яна бир бор тарихий чўққиларга яқинлашиб, Brent маркали нефть нархидан баррелига 20 доллардан 30 долларгача пастлаб кетди. Бу 2022 йил бошидан буён кузатилган энг катта тафовут бўлиб, экспортёрларнинг соф фойдасига мисли кўрилмаган босим ўтказмоқда.

Давлатнинг «молиявий қалқони»: Солиқ имтиёзлари

Ушбу геосиёсий ва иқтисодий босим остида соҳанинг рентабеллигини сақлаб турган асосий омил — бу Россия ҳукумати томонидан тақдим этилаётган кенг кўламли солиқ имтиёзларидир. Фойдали қазилмаларни қазиб олиш солиғи (ФҚҚОС) бўйича берилган имтиёзли ставкалар ҳозирда ишлаб чиқарувчилар учун ҳаёт-мамот масаласига айланган. Нефть ишлаб чиқарувчиларнинг ярмидан кўпи ноль даражали ёки пасайтирилган ставкалардан фойдаланмоқда. Ноль даражали солиқ ставкасига эга компаниялар Urals нархлари паст бўлган шароитда ҳам баррелига қарийб 20 доллар атрофида соф фойда кўришмоқда.Тўлиқ солиқ ставкасида ишлайдиган ва қазиб олиш мураккаб бўлган лойиҳалар аллақачон баррелига 5 долларгача зарар («минус») билан ишламоқда. Шарққа йўналиш Етказиб бериш манзиллари экспортёрлар ҳамёнига турлича таъсир кўрсатмоқда. Туркия йўналишидаги етказиб беришлар Хитойга қараганда анча фойдалироқ бўлиб, баррелига 10 долларгача қўшимча даромад келтирмоқда. Узоқ Шарқдаги Козьмино портидан жўнатилаётган ESPO нефти эса Urals’га қараганда анча қиммат сотилмоқда. Фрахт (ташиш) харажатларининг камлиги ҳозирда экспортёрлар учун энг муҳим рентабеллик омилига айланган.

Хулоса

Россия нефть саноатининг келажаги эндиликда нафақат жаҳон бозоридаги нархларга, балки давлат бюджетининг солиқ имтиёзларини қанчалик узоқ вақт давомида сақлаб тура олишига бевосита боғлиқ. Бугунги кунда омон қолиш формуласи оддий: давлат кўмаги остида арзон нефтни қиммат логистика занжирлари орқали дунё бозорига олиб чиқиш.