Чорак асрлик интизорлик, чексиз дипломатик тортишувлар ва ниҳоят — «яшил чироқ». 2026 йилнинг январь ойи бошида Европа Иттифоқи Жанубий Американинг Меркосур блоки билан савдо шартномасини маъқуллаб, дунёдаги энг йирик эркин савдо зоналаридан бирига пойдевор қўйди. Бироқ, Брюссель коридорларида «тарихий ғалаба» дея нишонланаётган бу ҳужжат кўчаларда ғалаёнлар, далаларда эса норозилик оловини ёқмоқда.

Стратегик зарурат: АҚШ ва Хитой ўртасидаги «учинчи йўл»

Бугунги кунда савдо алоқалари шунчаки иқтисодиёт эмас, балки геосиёсий қуролга айланиб улгурган. Европа Иттифоқи раҳбарлари, хусусан Урсула фон дер Ляйен ушбу келишувни Европанинг ўз йўлини танлаётганига исбот сифатида кўрсатмоқда. Вашингтон томонидан жорий этилаётган юқори бож тарифлари фонида, 780 миллион истеъмолчини бирлаштирувчи бу бозор Европа автомобиль ва фармацевтика саноати учун ҳаёт-мамот масаласидир. Шунингдек, бу қадам Пекинга нисбатан «юмшоқ» масофаланиш ҳамдир. Хитой ҳозирда Жанубий Американинг асосий савдо ҳамкори ҳисобланади ва Европа Меркосур орқали хомашё манбаларини диверсификация қилишни кўзламоқда.

Арзон ғалаба: 0,05 фоизнинг баҳоси қанча?

Гарчи шартнома 90 фоиздан ортиқ экспорт божларини бекор қилса-да, таҳлилчиларнинг иқтисодий башоратлари ҳайратланарли даражада камтарин. Еврокомиссия ҳисоб-китобларига кўра, 2040 йилга бориб ушбу келишув блок даромадини бор-йўғи 0,05 фоизга (тахминан 90,2 миллиард доллар) оширади, холос. Бундай паст кўрсаткич Европа ва Меркосур аъзолари ўртасидаги савдо ҳажми тарихан паст эканлиги билан изоҳланмоқда. Савол туғилади: арзимас иқтисодий ўсиш учун Европа ички барқарорлигини хавф остига қўйишга тайёрми?

Ички парчаланиш: Фермерлар ва экологлар иттифоқи

Шартномага нисбатан энг кескин қаршилик Европанинг фермерларидан келмоқда. Улар Жанубий Американинг арзон гўшт ва парранда маҳсулотлари бозорни эгаллаб олишидан, маҳаллий ишлаб чиқарувчиларни банкротликка етаклашидан хавотирда. Экологлар эса Жанубий Америкадаги ишлаб чиқариш стандартлари Европа талабларига мос келмаслигини, ўрмонларнинг кесилиши ва назоратсиз пестицидлар масаласи келишувнинг «экологик юзи»га соя солишини таъкидламоқда.

Сиёсий зилзила: Макрон ҳукуматининг тақдири қил устида

Шартнома Европани сиёсий жиҳатдан ҳам иккига бўлиб қўйди. Франция, Польша, Австрия, Венгрия ва Ирландия каби давлатлар ҳужжатга қарши овоз берди. Италия эса сўнгги дақиқада қишлоқ хўжалиги учун ваъда қилинган 52 миллиард долларлик ёрдам эвазига ўз позициясини ўзгартирди ва келишувнинг қабул қилинишини таъминлади. Айниқса, Францияда вазият оғир. Эммануэль Макрон ҳукуматига нисбатан ишончсизлик вотуми эълон қилишга тайёргарлик кўрилмоқда ва кўчаларда норозилик тўлқинлари бошланган.