G‘arb sanksiyalari va global bozordagi kon’yunktura Rossiya neft eksportyorlarini yangi va ancha murakkab reallikka ro‘baro‘ qildi. Reuters agentligining so‘nggi hisob-kitoblariga ko‘ra, Rossiya xomashyosi uchun eksport terminallaridagi chegirmalar yana bir bor tarixiy cho‘qqilarga yaqinlashib, Brent markali neft narxidan barreliga 20 dollardan 30 dollargacha pastlab ketdi. Bu 2022-yil boshidan buyon kuzatilgan eng katta tafovut bo‘lib, eksportyorlarning sof foydasiga misli ko‘rilmagan bosim o‘tkazmoqda. Biroq, bunday keskin pasayishga qaramay, Rossiya neft sanoati hali ham yashab qolish yo‘lini topmoqda, ammo bu muvaffaqiyat bozor qonunlaridan ko‘ra ko‘proq davlatning "moliyaviy qalqoni"ga tayanmoqda.

Ushbu geosiyosiy va iqtisodiy bosim ostida sohaning rentabelligini saqlab turgan asosiy omil — bu Rossiya hukumati tomonidan taqdim etilayotgan keng ko‘lamli soliq imtiyozlaridir. Foydali qazilmalarni qazib olish solig‘i bo‘yicha berilgan imtiyozli stavkalar hozirda ishlab chiqaruvchilar uchun hayot-mamot masalasiga aylangan. Tahlilchilarning ta’kidlashicha, rossiyalik neft ishlab chiqaruvchilarning yarmidan ko‘pi nolga tenglashtirilgan yoki pasaytirilgan soliq stavkalaridan foydalanmoqda, bu esa ularga hatto eng og‘ir sharoitlarda ham ishlab chiqarish va transport xarajatlarini qoplash imkonini beryapti. Masalan, nol darajali soliq stavkasiga ega bo‘lgan kompaniyalar dekabr oyidagi Urals narxlarida ham barreliga qariyb 20 dollar atrofida sof foyda ko‘rishga muvaffaq bo‘lishdi.

Ammo vaziyat barcha yo‘nalishlarda bir xil emas. Logistika labirintlari va yetkazib berish manzillari eksportyorlar hamyoniga turlicha ta’sir ko‘rsatmoqda. Turkiya yo‘nalishidagi yetkazib berishlar Xitoyga qaraganda ancha foydaliroq bo‘lib, barreliga 10 dollargacha qo‘shimcha daromad keltirayotgan bo‘lsa, Uzoq Sharqdagi Kozmino portidan jo‘natilayotgan ESPO nefti Urals’ga qaraganda ancha qimmatroq sotilmoqda. Aynan mana shu logistik va hududiy tafovutlar Rossiya neft strategiyasining sharqqa qarab og‘ishini tezlashtirmoqda, chunki fraxt (tashish) xarajatlarining kamligi eksportyorlar uchun eng muhim rentabellik omiliga aylangan.

Shunga qaramay, "oltin davrlar" ortda qolgani sezilmoqda. To‘liq soliq stavkasida ishlaydigan va qazib olish murakkab bo‘lgan loyihalar allaqachon barreliga 5 dollargacha zarar bilan, ya’ni "minusda" ishlay boshladi. Bu esa Rossiya neft sanoatining kelajagi endilikda nafaqat jahon bozoridagi narxlarga, balki davlat byudjetining soliq imtiyozlarini qanchalik uzoq vaqt davomida saqlab tura olishiga bevosita bog‘liqligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda Rossiya eksportyorlari uchun omon qolish formulasi oddiy, ammo o‘ta xatarli: davlat ko‘magi ostida arzon neftni qimmat logistika zanjirlari orqali dunyo bozoriga olib chiqish.