Ўн йилликлар давомида дунёнинг энг йирик демографик маркази мақомини сақлаб келган Токио ўз етакчилигини бой берди. Financial Times ва World Urbanization Prospects 2025 тадқиқотлари натижаларига кўра, глобал урбанизация харитасида стратегик силжиш кузатилди: Индонезия пойтахти Жакарта дунёнинг энг аҳолиси кўп мегаполиси деб эътироф этилди.

Ушбу маълумотлар шаҳар чегараларини глобал миқёсда қиёслаш учун қайта белгиловчи “урбанизация даражаси” (degree of urbanisation) стандартлаштирилган методи асосида ҳисобланган. Янги методологияга кўра, 2025 йил якунига келиб Жакарта аҳолиси тахминан 42 миллион кишини ташкил этиб, рекорд даражадаги демографик кўрсаткични намоён қилди. Иккинчи ўринда 38 миллион аҳоли билан Бангладеш пойтахти Дакка жойлашган бўлса, узоқ йиллик етакчи Токио 34 миллион кўрсаткич билан учинчи ўринга тушди.

Ресурслар босими ва геофизик чекловлар

Жакартадаги аҳоли зичлиги фақат демографик кўрсаткич эмас, балки жиддий инфратузилмавий ва геофизик муаммолар мажмуасини ҳам англатади. Шаҳар ҳудудининг сезиларли қисми йилига ўртача 1 сантиметрдан 15 сантиметргача чўкмоқда. Ушбу ҳолат ер ости сувларининг назоратсиз чиқарилиши ва бино-иншоотларнинг ортиқча статик босими билан изоҳланади.

Индонезия ҳукумати ушбу экологик ва демографик юкламага жавобан пойтахтни Нусантара номли янги шаҳарга кўчириш бўйича 32 миллиард долларлик стратегик лойиҳани бошлаган. Ҳукумат расмийларининг баёнотига кўра, ушбу чора иқтисодий фаолликни Ява оролидан бошқа ҳудудларга диверсификация қилиш ва пойтахтдаги логистик коллапсни юмшатишга қаратилган. Бироқ, мустақил шаҳарсозлик экспертлари пойтахтни кўчириш Жакартадаги мавжуд 42 миллионлик аҳолининг ижтимоий-иқтисодий муаммоларини тўлиқ ҳал этмаслигини, аксинча, урбанизация суръати янги инфратузилма қурилишидан илгарилаб кетаётганини таъкидламоқда.

Стратегик стабиллашиш ва Глобал Жануб феноменининг ўсиши

Токио аҳолисининг нисбатан камайиши (34 млн) таҳлилчилар томонидан ижтимоий-иқтисодий ривожланишнинг барқарорлашган босқичи сифатида баҳоланмоқда. Япония ҳукумати ва шаҳар маъмурияти асосий эътиборни аҳоли сонини кўпайтиришга эмас, балки мавжуд ресурсларни оптималлаштириш ва яшаш сифатини (quality of life) юқори даражада сақлаб қолишга қаратган. Токиодаги демографик стабиллашиш ривожланган давлатларга хос бўлган демографик қариш ва шаҳар чегараларининг қатъий назорат қилиниши натижасидир.

Аксинча, рўйхатда кейинги ўринларни эгаллаган Деҳли (31 млн), Шанхай (29 млн) ва Қоҳира (27 млн) каби шаҳарлар Глобал Жанубнинг жадал иқтисодий ўсиш марказлари бўлиш билан бирга, инфратузилмавий тақчиллик босими остида қолмоқда. Сиёсий ва иқтисодий рисклар бўйича таҳлилчиларнинг фикрича, бундай стратегик лойиҳалар ва урбанизация кўрсаткичлари халқаро майдонда давлатнинг “soft power” (юмшоқ куч) ресурси сифатида хизмат қилиши мумкин, бироқ экологик барқарорлик ва инфратузилма қуввати инобатга олинмаган ўсиш узоқ муддатда иқтисодий рискларни оширади.