O‘zbekistonda uy bekalari uchun dekret puli: Yangi ijtimoiy himoya tizimi anatomiyasi
AI-сводка
2026-yilning 1-janvaridan boshlab O‘zbekiston ijtimoiy himoya tizimida tarixiy burilish yuz berdi: endilikda uy bekalari va o‘zini o‘zi band qilgan ayollar ham ilk bor davlatdan rasmiy homiladorlik va tug‘ish nafaqasini (dekret puli) olish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Ushbu yangi tartib 2025-yilda qabul qilingan PF–26-sonli Prezident Farmoni, “Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida”gi Qonun hamda Vazirlar Mahkamasining 796-sonli qarori bilan huquqiy jihatdan mustahkamlab qo‘yildi. Mazkur islohot ayollarning ijtimoiy xavfsizligini ta’minlashda yangi ixtiyoriy sug‘urta mexanizmini joriy etdi.
Ushbu tizim doirasida nafaqa olish huquqi avtomatik ravishda yuzaga kelmaydi va buning uchun ayollardan ikki asosiy shartni bajarish talab etiladi. Birinchidan, shaxs har oyda Mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori (MHTEKM)ning 5 foizi miqdorida ixtiyoriy sug‘urta badalini to‘lab borishi kerak. Hozirgi hisobda ushbu to‘lov miqdori quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:
Ikkinchidan, nafaqa olish huquqi yuzaga kelguniga qadar kamida 10 oylik sug‘urta staji mavjud bo‘lishi, ya’ni badallar homiladorlik ta’tili boshlanishidan kamida o‘n oy avval to‘lanishni boshlagan bo‘lishi shart.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, ko‘pincha kelajakda pensiya olish uchun yilda bir marta to‘lanadigan Ijtimoiy soliq (BHMning 1 baravari — 412 000 so‘m) dekret puli olishga huquq bermaydi. Dekret puli va kasallik varaqasi bo‘yicha to‘lovlar uchun aynan yuqorida qayd etilgan oylik sug‘urta badali to‘lanishi zarur. Nafaqa miqdori esa sug‘urta stajining davomiyligiga qarab belgilangan bazaning 75 foizidan 100 foizigacha bo‘lgan miqdorda to‘lanadi. Bu tizim uy bekalariga nafaqat ijtimoiy ko‘mak beradi, balki ularning iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda ham muhim "moliyaviy yostiqcha" vazifasini o‘taydi.
