Сўнгги йилларда Ўзбекистон ахборот майдонини кузатар эканман, менда бир аччиқ хулоса шаклланган эди: жиддий таҳлил ўрнини арзон "ҳайп", чуқур суриштирувлар ўрнини эса бачкана "пранк" ва "вайн"лар эгаллаб олди. Журналистиканинг "олтин қоидаси" бўлган — фактларга асосланиш ва рақамлар орқали сўзлаш санъати унутилаётгандек эди.

Аммо бугун столим устида турган таҳлиллар ва қўлимдаги смартфон экранидаги "Asosiy Aktiv" лойиҳаси саҳифаларига қараб, фикримни ўзгартиришга мажбурман. Бу шунчаки Instagram саҳифаси ёки Telegram канал эмас. Бу — Ўзбекистонда шаклланиб улгурган, аммо шу пайтгача "оч қолган" интеллектуал элита учун кислород ниқобидир.

Рақамлар ортидаги "Сифат инқилоби"

Келинг, қуруқ статистикадан бошлайлик, лекин унга журналист кўзи билан қарайлик. Instagram’да 43 минг, Telegram’да 1500 дан зиёд обуначи. Бир қарашда, миллионлаб обуначиси бор блогерлар олдида бу рақамлар камтарона кўриниши мумкин. Лекин корпоратив дунёда "Аудитория сифати > Аудитория сони" деган қоида бор.

"Asosiy Aktiv"нинг ўқувчилари кимлар? Изоҳларни, репостларни ва реакцияларни таҳлил қилар эканман, мен у ерда талаба ёки бекорчиларни эмас, балки йирик бизнес эгалари, банкирлар, таҳлилчилар ва қарор қабул қилувчи шахсларни кўраман. Бу платформа Ўзбекистоннинг "think tank" (ақл маркази) аудиториясини йиға олди.

Баъзи материалларнинг 2 миллиондан ортиқ кўрилиши шуни англатадики, мавзулар тор доирадан чиқиб, умуммиллий резонансга айланмоқда.

Мавзулар Таҳлили: "Ёпиқ эшиклар" калити

Тақдим этилган скриншотларни таҳлил қилар эканман, лойиҳа муаллифи Давронбек Санақуловнинг журъати ва профессионализмига тан бермай илож йўқ. "Asosiy Aktiv" кўпчилик ОАВлар "тишлашга" қўрқадиган ёки малакаси етмайдиган мавзуларни кўтармоқда.

Лойиҳа контентини 3 та асосий "кит"га бўлиш мумкин:

1. Шахслар ва Капитал (Personalities & Wealth): Жаҳонгир Ортиқхўжаев, Дониёр Комилов, Бахтиёр Фозилов, Шуҳрат Ибрагимов каби шахслар ҳақидаги таҳлиллар — бу шунчаки биография эмас. Бу капиталнинг келиб чиқиши ва ҳаракати тарихидир. Масалан, "Сиз уни танимайсиз" рукни остида берилган, кенг жамоатчиликка номаълум, аммо иқтисодиётда улкан вазнга эга "кулранг кардиналлар" (масалан, Ботир Раҳимов ёки "Цемент қироли" Улуғбек Шадманов) ҳақидаги маълумотлар — ҳақиқий инсайдерлик журналистикасидир.

2. Корпоратив гигантлар ва Давлат активлари: НКМК (Навоий кон-металлургия), УКМК (Олмалиқ) ва "Ўзбекгидроэнерго" каби монстрларнинг молиявий таҳлили. "Давлат активлари кимга ва неча пулга сотилган?" деган саволнинг очиқ ўртага ташланиши ва унинг инфографика билан асосланиши — бу популистлик эмас, балки шаффофликка чақириқдир.

3. Макроиқтисодий ва Глобал Таҳлиллар: "Ўзбекистоннинг қарз ҳисоб-китоби", "2026 йилда хусусий банк очиш нархи", "Топ-20 иқтисодиёт". Бу постлар ўқувчига Ўзбекистонни глобал контекстда кўриш имконини беради.

Аудитория — Ҳам кузатувчи, ҳам манба

Мени энг ҳайратлантирган жиҳат — бу лойиҳанинг "Crowdsourced Intelligence" (Жамоавий разведка) усулида ишлашидир. Аудитория шунчалик малакалики, кўп ҳолларда энг ишончли ва ёпиқ маълумотларни айнан обуначиларнинг ўзлари етказиб беришади.

Расмий ОАВлар пресс-релизларни кутиб ўтирган бир пайтда, "Asosiy Aktiv" бевосита жараён ичида юрганлардан ахборот олади. Бу эса лойиҳани оддий блогдан халқаро даражадаги молиявий инсайд платформасига айлантирмоқда.

Вайнлардан чарчаган жамият талаби

Очиқ тан олиш керак, бугунги ўзбек жамияти, айниқса унинг ўрта ва юқори қатлами, ахборот шовқинидан чарчади. Одамлар "ким кимни пранк қилди" деган саёзликдан тўйди. Улар энди:

• "Нега менинг солиқларим қаерга кетяпти?"

• "Табиий ресурсларимиздан ким бойияпти?"

• "Эртага қайси соҳа ривожланади?" деган саволларга жавоб изламоқда.

"Asosiy Aktiv" Ўзбекистонда биринчи бўлиб йирик поралар бўйича ҳужжатли фильмлар ва чуқур корпоратив тадқиқотларни тақдим этиши — бу бозордаги бўшлиқни тўлдиришгина эмас, балки медиа бозорига янги стандарт олиб киришдир. Бу — визуал жиҳатдан "Netflix" сифатидаги, мазмунан эса "The Economist" даражасидаги маҳсулотга бўлган талабнинг қондирилишидир.

Келажак: Тўлақонли Бизнес Медиаэкосистема

"Asosiy Aktiv"нинг YouTube платформасига ўтиши ва форматни кенгайтириши — бу табиий эволюция. Матн ва расмда чекланган таҳлиллар, энди видео форматда янада чуқурроқ, визуал далиллар билан тақдим этилади.

Агар лойиҳа шу темпда давом этса, биз яқин келажакда Ўзбекистоннинг Bloomberg ёки Forbes муқобилига гувоҳ бўлишимиз мумкин. Чунки "Asosiy Aktiv" шунчаки хабар тарқатмаяпти, у ўқувчини фикрлашга, таҳлил қилишга ва энг муҳими — савол беришга ўргатмоқда.

Хулоса ўрнида: Давронбек Санақулов ва унинг жамоаси исботлаган ҳақиқат шуки: Ўзбекистонда ақлли, савияли ва таҳлилий контентга ташна аудитория бор. Ва бу аудитория — мамлакатнинг эртанги кунини қурувчи асосий активдир.